Uzm. Psk. Birgül AYDIN

Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD bünyesinde yürütülen “Sanatla terapi ve yaratıcılık” eğitimi bu alanda Türkiye’de yapılandırılmış tek eğitim programıdır. Programın içeriği aşağıdadır.

SANATLA TERAPİ VE YARATICILIK

Programın Bilimsel Sorumluluğu
Programı yüklenen ve sunan: Prof. Dr. Selçuk Kırlı(*)
Eğitimci: Yrd. Doç. Dr. Nevin Eracar(**)

Gereksinim ve İçerik:

Sanat ve Psikoterapi yapısal olarak benzerler. Her ikisinde de içe atılmış veya içe alınmış yaşantıların, şimdi ve buradaki yaşantıya etkileri, yansımaları vardır. Içe atım, sanatın içeriğini, içe alım süreci ise biçim ve tarzını oluşturur. İçe atılmış yaşantılar bir yolla dışa vurulamazsa ruh sağlığı risk altındadır. Sanat, bu riske karşı koruyucu işlev görür. Psikoterapi ve eğitim ( insan gelişimi ve sağaltımı ) alanında içe atılmış, birikmiş olanların üstüne sağlıklı bir yapı inşa edilemez. Gerek terapist gerekse eğitimci, öncelikle kişinin iç dünyasını, duygu, düşünce ve davranış paternlerini tanımak, gelişimi bu paternlerden yola çıkarak tasarlamak durumundadır. İşte sanatla çalışma, bu tanıma sürecini kolaylaştırma ve hızlandırma işlevi görür.
Sanatla tedavi, sanatın tedavi ve eğitimde kullanımı ve/ya art terapi hizmetinin rehabilitasyon hizmetinden farklı bir yetkinlik, sorumluluk ve yükümlülük taşıması gerekliliği vardır.
Öte yandan travma açısından fazlasıyla risk taşıyan ülkemiz insanına götürülecek ruh sağlığı hizmetlerinin gerek koruma gerekse iyileştirme yönünde varolandan daha yoğun bir kapsam ve hız kazanmasına ihtiyaç vardır. Bu programın geleceğe dönük olarak pek çok işlevi birlikte üstelenmesi ümidini taşımaktayız.

Ustalarla buluşma:

Program her sanat dalında yetkinliği bilinen sanatçıların da sürenin üçte biri oranında katılımı ile gerçekleşecektir.

(*) Psikiyatrist, Uludağ Üniversitesi Psikiyatri A.B.D. Başkanı
(**) Kln. Psk. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Öğretim Üyesi, Prof. Dr. A. Özbek Enstitüsü Psikodrama Öğr. Üyesi

Programın hedefleri:
1) Psikiyatri alanlarında verilmekte olan hizmetlere katkı sağlamak,
2) Psikoterapi ve/veya eğitim alanlarında çalışanlara yaratıcılık ve yetkinlik kazandırmak,
3) Sanat ve psikoterapi alanlarında var olan dışavurum sürecini kuramsal ve teknik olarak tanıma ve tanımlama becerisi geliştirmek
4) Özellikle psikotik süreçte (hasta ve ailede )bozulan yaşam kalitesini iyileştirmek ve hatta üretkenliği geliştirmek/arttırmak

Eğitimde yer alacak yöntemler:

Terapistin en değerli aracı kendi kişiliğidir. Sanat terapisti ve/ya art terapist  yetiştirme amaçlı olan bu eğitim programı da bilinen tüm terapist yetiştirme programlarında olduğu gibi terapistin kendi kişiliği, kendi kişisel gelişimi üzerinden öğrenme süreçlerini içerecektir.
Öğretimde öncelikle uygulamalar yer almakta, uygulamaların verileri ile kuramsal bağlantılara ve tanımlara geçilmektedir. (tümevarım, tümdengelim ve çıkarsama yöntemleri döngüsel olarak kullanılacaktır) Katılımcılar her katılımda kendileri üzerinden kazandıkları deneyime dayanarak kendi çalışma alanlarında deneme ve uygulamalar yapmak sureti ile eğitim boyunca süpervizyon alma şansı yakalayacaklardır.

Teknikler
Art terapi eğitim programında öncelikli hedef sanatsal dışavurumun psikoterapötik ve/ya gelişimsel etkileşimlerini ortaya çıkarmaktır. Bu amaçla katılımcıların önceden var olan psikoterapi ve eğitim oryantasyonları da dikkate alınarak sanatla çalışmanın psikoterapi, eğitim, yetiştirme ve insan kaynağı geliştirme amaçları yönünde uygulanmasını sağlayacak teknik buluşmalara yer verilecektir. Sanat ve psikodrama, Gestalt teknikleri ve psikanalitik oryantasyonlu bakış üzerine kombinasyonlar amaçlanmaktadır. Her bir alan için ayrılmış olan 30 saat (üç birim)’lik sürenin bir birimi ustalarla buluşma için ayrılmıştır. Bu bölümde katılımcılar sanatçılarla işbirliği yapabilme ve sanatı bizzat aktif olarak üretebilme / yaşayabilme deneyimleri kazanacaklardır.

Hedeflenen katılımcılar ve ön koşullar:

Psikiyatri uzmanlığı almış ve/ya uzmanlık eğitimi devam eden hekimler, Psikoloji, Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik, Tıp, Fizyoterapi, Yüksek hemşirelik (Psikiyatri Hemşireliği koşulu ile) ve/ya eğitim alanlarında en az lisans mezunu olanlar (okul öncesi eğitim, sınıf öğretmenliği ve sanat alanları dahil) Ruh sağlığı ve İnsan kaynağını geliştirme/iyileştirme amaçlı tüm çalışmaların ekip sistematiği içerisinde yürütülmesi gerekmektedir. Programa kabul edilecek katılımcıların çeşitliliği aynı alanda değişik disiplinlerden gelen profesyonellerin ekip oluşturabilme ve birlikte üretebilme deneyimi kazanmalarını sağlamaktadır.
Grupla çalışma tekniklerinin uygulanabilmesini de amaçlayarak 20 kişilik kontenjan düşünülmüştür. bir eğitim grubu en az 18, en çok 24 kişiden oluşur. (Bu sayılar ikili ve üçlü alt çalışma grupları yapabilme amaçlıdır.) Tüm programa devam zorunludur. Makul nedenlerle kaçırılmış olan eğitim seansları için katılımcı telafi programı almak zorundadır. Mezuniyet için her katılımcı çalışmalarından örneklerin yer aldığı bir yayın (tez) hazırlamalıdır.

Süre ve zamanlama:  

Toplam: 240 saat. (4 yıl içerisinde tamamlanır.)

Çalışmalar hafta sonları yapılır. Kasım, aralık, ocak, şubat, mart ve nisan aylarında birer hafta sonuna denk gelecek şekilde planlanır. Şehir dışından gelecek katılımcıların yolculuk zamanları göz önüne alınarak çalışma saatleri; cumartesi 13.00- 19.00, Pazar 09.00-13.00 saatleri arasında toplam 10 saat (birim çalışma) olarak düşünülmüştür. (böylece bir sezon içinde toplam 60 saat çalışılmış olacaktır).

Birinci aşama:

30 saat. Tanıma ve bilgilenme, Sanatın çeşitli alanları ile psikoterapi buluşmaları  ve art terapi teknikleriyle tanışma amaçlıdır.

İkinci aşama:

180 saat: (Müzik, resim, seramik -heykel, tiyatro, dans, edebiyat alanlarında, uygulamalı ve kuramsal çalışmaları içerir. Her bir sanat alanı için 30 saat (üç birim) ayrılmaktadır. Bu süre aktif yöntemler, pasif yöntemler ve uygulamaların yer alabilmesi için gerekmektedir.

Son Aşama:

Toplam 30 saattir (üç birim). Katılımcıların kendi çalışma alanlarındaki uygulamalarının süpervizyonunu ve tez hazırlama sürecini içerir.

İleri Aşama:

Art-terapi eğitimini de eğitimci görevi alacakların başvuracağı bir program olup, içerik ve süreç daha sonra açıklanacaktır.

Başlangıç tarihi: 15-16 Ocak 2005

Verilecek belge: Eğitimin kapsamı ve sağladığı yetkinlikleri içeren katılım belgesi

Program:

Başlangıç Aşaması:

1. Hafta: Sanat- psikoterapi, eğitim/gelişim ilişkisi
2. Hafta: Müzik, edebiyat, sinema/tiyatro, dans - terapi ilişkisi
3. Hafta: Resim, seramik/heykel – terapi ilişkisi.

İkinci Aşama:

Müzik alanı

1. Hafta: Müzik terapisinde pasif yöntemler (ritm, ses, ezgi, doğa seslerini duyma, dinleme, çağrışım ve etkileşimler)
2. Hafta: Müzik terapisinde aktif yöntemler. (ritm, ses, ezgi ve şarkının oluşumu, yaratma süreçleri, çağrışım, etkileşim mekanizması.
3. Hafta: Ustalarla buluşma, sanata katılım. Yaratıcılığın uyarılması. Klinik ve/ya kitlesel koruyucu ruh sağlığı çalışmalarında projeler geliştirebilme.

Edebiyat Alanı

1. Hafta: (pasif yöntemlerin kullanılması)Söz, sözlü ve yazılı dil, dinleme, anlama, anlam çıkarma süreçleri,
2. Hafta : (aktif yöntemlerin kullanılması) Sözlü dışavurum, kampozisyonların doğası, etki mekanizmaları, çağrışımlar, etkileşimler, çağlar içinde varoluş gücü.
3. Hafta: Ustalarla buluşma. Bireysel üretim, birlikte yazım, kendi öyküsünü irdeleme.

Sinema /Tiyatro Alanı

1. Hafta: (pasif yöntemler) Birlikte film ve oyun izleme, şimdiki ve/ya daha önceki izlemlerin ve çağrışımların, özellikle anılarda öne çıkan oyun ve/ya film sahnelerinin anımsattıkları üzerine çalışma, bireysel ve grupla çalışmada hedeflenebilecek gelişim ve sağaltım unsurlarını arama.
2. Hafta: (aktif yöntemler) Katılımcı öğrenci grubunun oyun(lar) yaratması, sahneleme sürecinin etkilerinin araştırılması, kurgusal ve/ya doğaçlama oyunlar ve yaşam pratiğindeki yansımaların bağlantılandırılması ve çeşitli projelerde kullanım ve organizasyon becerilerinin gelişimi
3. Hafta: Ustalarla buluşma: Kültür etkileşimleri açısından işbirliği sağlanabilecek sanat düzeylerini yakalamış sanatçılarla birlikte düşünme, proje geliştirme ve özellikle kitlesel etki gücü yüksek olan gösteri sanatları alanlarında sanatçılarla ruh sağlığı ekibi ortak projeleri üzerine arayışlar ve bağlantılar

Dans ve hareket alanı

1. Hafta: (Pasif yöntemler): Çeşitli beden duruşları, yürüme ve hareketin izlenmesi yüz ve beden ifadesi hakkında verilerin değerlendirilmesi, diğer ipuçları ile bütünlüğün algılanması
2. Hafta: (Aktif yöntemler) Günlük yaşam ve devinimin estetik devinimle bütünleşmesi çalışmaları. Yürüme, koşma, yerinde sayma, tek başına ve/ya öteki ile birlikte doğaçlama dans Yaşamsal sahnenin kısıtlayıcı etkilerini farketme ve beden ve zihin hareketinin bütünlüğünü keşfetme
3. Hafta: Dans ve koreografi üzerine sanatçılar ve yönetmenlerle çalışmalar. Beden ifadesinin oluşumunda yön verici etmenler, duygu ve düşünce mesajlarının beden ifadesi alanında kurgulanması, özellikle çocuk ve gençlerle yapılabilecek kitlesel koruyucu-geliştirici ruh sağlığı çalışmalarında proje geliştirme

Resim alanı

1. Hafta (Pasif yöntemler ):Sanat yapıtları, röprodüksiyonlar ve hasta resimlerinin incelenmesi, bakış, algı, çağrışımsal yaşantılarla buluşmalar. Nesnelerin çağrıştırdıkları üzerinden dışavurum
2. Hafta:(Aktif yöntemler) Bireysel ve grupla etkileşim amaçlı resim uygulamaları çeşitli resim teknikleri ile çalışma, boyama, lavie teknikleriyle etkileşim çalışmaları ve terapötik bağlantılara ilişkin çıkarsamalar
3. Hafta: Ustalarla buluşma: Ressam ve sanatçıların (grafik v.b.) katılımı ile günlük yaşamın resimsel dönüşümü amaçlı kurguların hazırlanması, kitlelere dönük projeleri tasarlamak geniş çaplı koruyucu ruh sağlığı çalışmalarını yaratma sürecini uyarmak

Heykel ve seramik

1. Hafta: (Pasif yöntemler ) Form ve içerik ilişkisini araştırmak, nesnelerin anlatım gücü ve dışavurum üzerine araştırmalar, ünlü yapıtların oluşum öyküleri ve çağrıştırdıkları, çağrışımlarım tedavi değeri üzerine arayışlar
2. Hafta :(Aktif yöntemler) Çamurla tanışma, çamurun yönetilmesi, çamur tarafından yönetilme süreci, dokunma, ıs ve biçimlendirme üzerine çağrışımsal terapötik arayışlar
3. Hafta: (ustalarla buluşma) Seramik atölyesinde çalışma (herhangi bir doğal ortam ve gezi programı olabilir) Uzun soluklu tedavi çalışmalarına heykel çalışmasının eklenmesi üzerine deneyim. (isteyenler için uzun bir proje de olabilir)

Kaynak: http://psikiyatri.uludag.edu.tr/